Son zamanlar sosial şəbəkələrdə tez-tez minimal ilkin sərmayə ilə bağlı suallara rast gəlmək olur. "Əlimdə filan məbləğdə pulum var, hansı sahə üzrə biznes qura bilərəm, yaxud nəyə yatırsam aktiv və ya passiv gəlir götürə bilərəm?", - deyə hətta maliyyəçi və iqtisadçılardan da soruşanlar var. Mövzunun aktuallığından çıxış edərək, Sumqayıt şəhəri üzrə nəyə və necə yatırım etmək imkanları barədə analiz etməyə çalışdım. Simvolik bir məbləğ - 25 min AZN ilkin sərmayə düşündüm və bu məbləği iqtisadçı olmasam da, araşdırmalarım və müşahidə qabiliyyətim sayəsində ilkin ehtimallarımı yazmağa qərar verdim. Öncədən bu sahənin peşəkarlarından yazıdakı hər hansı yanşlıqları üzrlü saymalarını xahiş edirəm.
Beləliklə 25000 manat ilkin kapitalı hansı işə yatırmaq sərfəlidir?
Bu yazıda 25 min manatın iqtisadi baxımdan necə daha səmərəli bölünə biləcəyini, Sumqayıtın lokal üstünlüklərini və real passiv/yarı-passiv gəlir modellərini analitik yanaşma ilə izah etməyə cəhd etdim. Sözügedən məbləğ Sumqayıt kimi sənaye və logistik yönümlü bir şəhərdə düzgün planlama ilə həm yarı-passiv gəlir, həm də kiçik, lakin dayanıqlı biznes qurmaq üçün nisbətən rahat manevr imkanı yaradan kapital sayılmalıdır. Burada əsas məsələ pulu sadəcə xərcləmək yox, riskləri, likvidliyi (tez satmaq imkalarını) və rentabelliyi (gəlirliliyi) balanslaşdıraraq artırmaqdır.
Passiv gəlir anlayışına real baxış
Azərbaycanda "tam passiv gəlir” anlayışı çox vaxt idealizə olunur. Reallıqda mövcud olan modellərin böyük əksəriyyəti yarı-passivdir: ilkin mərhələdə zaman və diqqət tələb edir, sistem qurulduqdan sonra isə nəzarət kifayət edir.
İqtisadi baxımdan əsas 3 prinsip dəyişmir:
• Risk – kapitalı itirmə ehtimalı
• Likvidlik – vəsaiti tez nağda çevirmə imkanı
• Rentabellik – illik real qazanc faizi
25 min manat məhz bu üçlüyü balanslaşdırmaq üçün optimal məbləğdir.
Bəs görəsən, Sumqayıtın iqtisadi üstünlükləri nədir? "Gənclər şəhəri" 25 min manatlıq biznes və investisiya üçün bir neçə vacib üstünlük yaradır. Məsələn, Bakı ilə müqayisədə icarə və əməliyyat xərclərinin ucuzluğu, sənaye şəhəri olduğu üçün daimi xidmət tələbinin mövcudluğu, eyni zamanda gənc və işləyən əhalinin istehlak yönümlü olması. Bu faktorlar xidmət və kirayə əsaslı modelləri xüsusilə cəlbedici edir.
25 min manata real passiv və yarı-passiv modellər hansılardır?
Avtomobil üzərindən gəlir modeli evakuator, taksi üçün avtomobil icarəsi və ya kuryer-logistika maşını formasında qurula bilər. Bu zaman kapitalın əsas hissəsi, təxminən 15–18 min manat avtomobilin alınmasına yönəldilir, 4–5 min manat isə texniki hazırlıq, sənədləşmə və ilkin reklam xərclərinə sərf olunur, qalan məbləğ ehtiyat fond kimi saxlanılır. Bu modeldə orta aylıq xalis gəlir adətən 800–1.300 manat arasında dəyişir və düzgün qurulduqda yarı-passiv, proqnozlaşdırılan gəlir mənbəyi hesab olunur.
Kirayə yönümlü mikro-bizneslərə tikinti və təmir alətləri, eləcə də tədbir və mərasim avadanlıqlarının icarəsini düşünmək olar. Bu sahədə 18–22 min manatlıq investisiya ilə aylıq 700–1.200 manat civarında gəlir əldə etmək mümkündür və əsas üstünlük ondan ibarətdir ki, avadanlıq sahibində qalır və dəyərini birdən-birə itirmir. Bu səbəbdən sözügedən istiqamət passiv gəlirliliyə ən yaxın real biznes modellərindən sayılır.
Kiçik ticarət və onlayn satış modelində tələb olunan məhsullar topdan alınır və əsas satış sosial şəbəkələr üzərindən aparılır. Burada adətən 12–14 min manat məhsula, 4–5 min manat reklam və kontentə yönəldilir, qalan vəsait isə dövriyyə kapitalı kimi istifadə olunur. Gəlir stabil olmaya bilər, lakin düzgün məhsul seçimi ilə kifayət qədər yüksək nəticə vermək potensialı var.
Son illərdə xüsusən gənc və yeniyetmələr arasında populyarlıq qazanan kofeteriya biznesi də gəlirliliyi ilə diqqət çəkir. Lakin bu məqamda ilkin sərmayəmiz çox olmadığından kiçik kofeşop modeli üzərindən baxmalıyıq. Bu, əsasən take-away formatında qurulur və Sumqayıtda artıq formalaşmış müştəri tələbatına söykənir. Bu biznesdə 10–12 min manat avadanlığa, 6–7 min manat təmir, vitrin və ilkin məhsullara, 4–5 min manat isə icarə və ehtiyat xərclərinə ayrılır. Aylıq xalis gəlir adətən 800–1.400 manat aralığında olur və biznes aktiv şəkildə başlasa da, zamanla yarı-passiv formaya keçə bilir.
Son zamanlar qızıl alıb saxlamaq da çox yayğın passiv yatırım kimi düşünülür. Lom qızıl yalnız qiymətli metal kimi dəyər saxlamaqla kifayətlənmir, eyni zamanda iqtisadi böhran və infilyasiyaya qarşı əlavə "immunitet" təmin edir. Onu həm fiziki olaraq saxlayıb, həm də etibarlı alqı-satqı nöqtələri vasitəsilə tez, rahat şəkildə satmaq mümkündür. Qızıl kiçik miqdarlarda belə investisiya portfelinizin sabitliyini artırır və uzunmüddətli perspektivdə kapitalın artımına töhfə verir.
İpoteka Fondunun kirayə mənzil layihəsi (kapital qoruyan model)
İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun kirayə mənzil mexanizmi 25 min manat üçün ən təhlükəsiz və strateji investisiya alətlərindən biridir. Bəs bu sistem üzrə satılan evləri necə əldə edək?
Kirayə mənzil layihəsində yaşayış sahəsini əldə etməyin iki əsas yolu var: ya sistem üzərindən mənzili udaraq birbaşa sahib olmaq, ya da ödənişinin bir ili tamam olmuş və artıq ötürülməsi aktiv olan mənzili onu udan şəxsdən alqı-satqı yolu ilə almaq. Maliyyə baxımından 1–2 otaqlı mənzillər üçün ilkin ödəniş adətən 20–25 min manat civarında olur. Aylıq ödənişlər isə əksər hallarda (xüsusən 1 və 2 otaq studio mənzillərdə) mənzilin kirayə gəliri ilə balanslaşdığı üçün sahibkara ciddi əlavə yük yaratmır. Bu modeldə əsas strategiya mənzili kirayə verərək stabil və nisbətən passiv gəlir əldə etməkdir. Minimal infilyasiya, həmçinin köhnə binaların söküntüsü fonunda əmlakın satış və kirayə bazarında yüksələn qiymətləri nəzərə alsaq, daha baha qiymətə satmaq imkanı da yaranır. Bu model inflyasiyaya qarşı real qoruma və kapital artımı təmin edir. Rentabelliyi çox olmasa da, likvidliyi normaldır.
Kapitalın ağıllı bölünməsi
25 min manatın tamamını bir alətə yönəltmək müəyyən qədər riskli ola bilər, çünki hər şeyin itirilməsi ehtimalı yüksək olur. Optimal yanaşma isə belədir: əsas gəlir gətirən model üçün 15–18 min manat sərf etmək, 4–5 min manat isə likvid ehtiyat kimi saxlamaq, qalan 2–3 min manatı isə əlavə və ya riskli imkanlara yönəltmək məqsədəuyğundur.
Bank depoziti niyə kifayət etmir?
25 min manat bankda illik 9–10% depozitlə aylıq təxminən 180–200 AZN gəlir verir. Bu məbləğ inflyasiyanı üstələmədiyi üçün real qazanc sayılmır və belə aşağı məbləğdə gəlir götürməyi düşünənlər üçün ən asan yoldur.
Beləliklə, gəlin yazdıqlarımızın xülasəsini çıxaraq. 25 min manat Sumqayıt üçün böyük sərvət deyil, amma düzgün strategiya ilə maliyyə azadlığına aparan başlanğıcdır.
Ən dolğun yol real tələbat olan sahə, nəzarət edilə bilən risk və zamanla passivləşən model üçlüyünün balansını yaratmaqdır.
Bu kapitalı sadəcə xərcləmək yox, sistem quraraq işlətmək əsas məqsəd olmalıdır.
Əslində isə xırda bir biznes qurarkən də əsas məsələ pulun məbləği yox, bu işə necə yanaşmağımızdır. Pul sadəcə alətdir, amma düzgün idarəetmə, ağıllı risklər, məsuliyyət və xarakter əsas istiqaməti müəyyənləşdirir. Məsuliyyət hissi olmayan yerdə qısamüddətli qazanc ola bilər, amma uzunömürlü və rentabelli biznes olmur. Halallıq və etibar ilk baxışda qazancı azaldan anlayışlar kimi görünsə də, zamanla ən güclü kapitala çevrilir. İnsanlara – istər müştəriyə, istər işçiyə, istər tərəfdaşa – sadəcə gəlir mənbəyi kimi yox, dəyər daşıyıcısı kimi yanaşmaq biznesi möhkəmləndirir. Uzunmüddətli düşünən sahibkar bu gün qazandığını sabah utanmadan müdafiə edə bilir. Ən sonda isə insan öz adına hörmət etməlidir, çünki pul itirilə bilər, amma itirilən ad çox vaxt geri qayıtmır. Bu səbəbdən sağlam biznesin təməli pulda yox, düşüncə tərzində qoyulur.
Elnur Ağayev
Xeberle.com
Xəbərdən istifadə edərkən istinad etmək vacibdir.
