Artıq 2025-ci il tarixə qovuşmuşdur və keçən ilin sosial-iqtisadi inkişaf ilə bağlı yekunları müəyyən fikirlər söyləməyə əsas yaradır. Azərbaycan özünün milli resurslarından səmərəli və milli mənafe naminə istifadə etməklə, müstəqil dövlət kimi daha da güclənmişdir. Ölkəmizin regionda və beynəlxalq aləmdə nüfuzu əhəmiyyətli səviyyədə artmışdır. Regionun əksər layihələri, o cümlədən perspektiv vəd edən iri layihələr Azərbaycan tərəfindən irəli sürülüb və əsas maliyyə donoru kimi ölkəmiz çıxış edir. Dövlətimizin gücləndirilməsi və suverenliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində önəmli addımlar atılmışdır. Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, ölkəmiz 2025-ci ili uğurla başa vurmuşdur.
2025-ci ildə ölkə iqtisadiyyatının strukturunun təkmilləşdirilməsi, yeni innovasiyalar və texnologiyalar əsaslı iqtisadiyyat sahələrinin yaradılması istiqamətində geniş işlər görülmüşdür. Rəqəmsal inkişafın təmin edilməsi, bununla bağlı müvafiq strukturların fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi, dövlət-özəl sektor əməkdaşlığının gücləndirilməsinin təşkili istiqamətində məqsədli addımlar atılmışdır. Xüsusilə, rəqəmsal iqtisadiyyatın yaradılması və inkişaf etdirilməsi istiqamətində müvafiq Strategiyanın qəbul edilməsi ilin yadda qalan hadisələrindəndir.
Məlum olduğu kimi Azərbaycan iqtisadiyyatının strukturunun genişləndirilməsi, bununla bağlı qeyri-neftqaz sektoru sahələrinin davamlı şəkildə inkişaf etdirilməsi maksimum prioritetlik təşkil edir. Dövlət başçısı İlham Əliyevin 5 yanvar 2026-cı il tarixində yerli televiziya kanallarına verdiyi müsahibədə bununla bağlı prinsipail məqamlara toxunulmuşdur. Xüsusilə qeyd olunmuşdur ki, Azərbaycanın əsas hədəflərindən biri regional süni zəka qovşağına, IT mərkəzinə çevrilməkdir və bu istiqamətdəki güclü potensial ön plana çıxarılmalıdır. Bununla əlaqədar olaraq ölkənin iqtisadi resurslarının müasir texnologiyalar əsasında idarə edilməsinə və istifadəsinə ehtiyac yaranmışdır. Yeni enerji güclərinin yaradılması, alternativ enerji mənbələrinin genişləndirilməsi, ilk növbədə günəş və külək enerjisinin imkanlarından məhsuldar istifadə edilməsi təmin olunmalıdır.
Azərbaycan özünün maliyyə resursları hesabına sosial-iqtisadi inkişafı təmin edən nadir ölkələrindəndir və dövlətin iqtisadi siyasətinin əsasında vətəndaş dayanır, milli maraqlar və mənafe yer alır. Ölkə ÜDM-nin həcmi ilkin olaraq 3,2 faiz artımla diqqət çəkir. İl ərzində qeyri-neft sektorunun ölkə ÜDM-də payı artmaqda davam etmiş və hazırda bu göstərici 70 %-dən çoxdur. İşğaldan azad olunmuş ərazilərin bərpa edilməsinə, prioritet layihələrin reallaşdırılmasına, sıfırdan başlayaraq kənd, qəsəbə və şəhərlərin, sosial və sənaye infrastrukturunun yaradılmasına son 5 il ərzində dövlət büdcəsindən 22 milyard manatdan çox vəsait yönəldilmişdir.
Ölkə əhalsinin məşğulluğunda strateji rol oynayan kənd təsərrüfütının və aqrar sənaye kompleksinin inkişafı təmin olunub. Məsələn, kənd təsərrüfatı müəssisələrinin və fermer təsərrüfatlarının gəliri yüksəlib, məhsul istehsalı və ixracı artıb. Tədarük və logistika infrastrukturunun yaradılmasında son texnologiyaların nailiyyətlərindən istifadəyə üstünlük verilmişdir. Dövlət büdcəsinin gəlirləri 6 %-dən çox, xərcləri isə 4 % artmışdır. Sosial islahatlar dərinləşdirilməkdədir, belə ki, son yeddi il ərzində 5 sosial islahat paketi icra olunmuşdur. Qeyd olunan sosial islahatların əhatə dairəsi 4 milyon insandır və təqribən 8 milyard manata yaxın olan vəsait deməkdir. 2025-ci ildə 1,4 milyard büdcə vəsaiti bu məqsədlər üçün xərclənmiş, başqa sözlə maaşlar, pensiyalar, müavinətlər müntəzəm olaraq artırılmış və pensiyalar indeksləşdirilmişdir.
2025-ci il Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının bərpası və dirçəldilməsi proseslərinin intensiv fazaya keçməsi ilə yadda qalmışdır. Artıq bu ərazilərdə 70 minə yaxın insan məskunlaşmışdır. 2026-cı ilin sonuna kimi 140 minə yaxın insanın postkonflikt ərazilərdə yaşayacağı gözlənilir. Keçmiş məcburi köçkünlərin Böyük Qayıdışının təmin edilməsi ilə bağlı I Dövlət Proqramı planlı şəkildə reallaşdırılmaqdadır. Bunun üçün intensiv formada sosial və istehsal infrastrukturu yaradılır, məktəblər və xəstəxanalar istismara verilir. Şuşa, Füzuli, Laçın, Zəngilan, Cəbrayıl, Xocalı, Kəlbəcər və nəhayət Ağdam şəhərləri məskunlaşmaqdadır. Üç iri Beynəlxalq Hava Limanları (Füzuli, Zəngilan və Laçın) fəaliyyət göstərir və 30-a yaxın digər nəqliyyat növləri üzrə layihələr həyata keçirilməkdədir. Ən başlıcası yaxın perspektivdə Zəngəzur Qlobal Nəqliyyat Dəhlizinin açılması ilə Türk coğrafiyasının birləşdirilməsi, Asiya ilə Avropa arasında ən əlverişli nəqliyyat dəhlizinin yaranması gözlənilir. 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda paraflanmış sülh sazişi yeni investisiyalar üçün, xüsusilə Amerika Birləşmiş Ştatlarından gələn investisiyalarla bağlı böyük imkanlar vəd edir. Ümumiyyətlə, bu qlobal nəqliyyat dəhlizinin açılması regionda yeni reallıqlar yaradacaqdır və qlobal yük daşımalarında optimal marşrutlardan biri olacaqdır.
2025-ci il ərzində Azərbaycanın maliyyə sabitliyi daha da güclənməkdə davam etmişdir. Strateji valyuta ehtiyatları 84 milyard dollara yaxındır. Xarici dövlət borcu isə 4,9 milyard dollardır, başqa sözlə ölkə ÜDM-nin cəmisi 6 %-i səviyyəsindədir. Bu isə Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə maliyyə mövqeyini müsbət xarakterizə edir və reytinq göstəricisini artırır. Maraqlıdır ki, ölkənin valyuta ehtiyatlarının artımı baxımından 2025-ci il daha çox yadda qalan olub və il ərzində valyuta ehtiyatlarımız 13 milyard dollara yaxın artıb. Türk dövlətləri, bir sıra iri dövlətlərlə, o cümlədən ABŞ və Çinlə strateji əməkdaşlığın gücləndirilməsi istiqamətində önəmli addımlar atılıb.
2025-ci ildə Azərbaycanda yaşıl enerji infrastrukturunun yaradılması istiqamətində davamlı işlər görülmüşdür. İşğaldan azad olunmuş ərazilər yaşıl enerji zonası kimi inkişaf etdirilir və yeni yaşıl enerji gücləri istismara verilir. Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin şirkətlərinin invesitisiyaları hesabına günəş elektrik enerjisinin alınmasına başlanılmışdır və hazırda külək elektrik enerjisi infrastrukturu formalaşdırılır. Cəbrayılda BP şirkətinin investisiyası hesabına regionun ən iri günəş elektrik stansiyası tikilir. Ölkəmizdə 2030-cu ilə qədər 6 min meqavat, 2032-ci ilə qədər isə 8 min meqavat günəş, külək və su enerjisi ümumi enerji sisteminə daxil olunacaqdır.
Azərbaycan həm də Avropanın etibarlı enerji təhlükəsizliyi partnyoru kimi möhkəmlənməkdədir. Bu vaxta kimi ölkəmiz 14 ölkəyə, o cümlədən 10 Avropa ölkəsinə təbii qaz ixrac etmişdir və hazırda bunu davam etdirir, perspektivdə isə həmin ölkələrin sayının 16-ya çatması gözlənilir. 2025-ci ildə Azərbaycandan ixrac olunan təbii qazın ümumi həcmi 25 milyard kub metr təşkil etmişdir və perspektivdə "Azəri – Çıraq – Günəşli” dərin qaz yatağından hasilat hesabına, həmçinin "Şahdəniz” yatağında əlavə həcmdə qazın alınması və "Babək”, "Abşeron” yataqlarının istismarı hesabına hazırkı istehsalımızdan 3 dəfə çox təbii qaz alınacaq və bu halda bizim ixrac imkanlarımız, həmçinin ixrac coğrafiyamız da artacaqdır.
Azərbaycan Respublikasında 2026-cı il "Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edilmişdir və bununla bağlı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 dekabr 2025-ci il tarixli Sərəncamı vardır. Hesab edirik ki, bu il ölkəmizdə quruculuq, xüsusilə işğaldan azad olunmuş ərazilərin dirçəldilməsində strateji addımlar atılacaq və layihələr həyata keçiriləcəkdir. Xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda qurulan şəhərlərimizin müasir siması formalaşacaqdır və daha çox keçmiş məcburi köçkünlərimizin məskunlaşması mümkün olacaqdır. Xankəndi şəhərinin qurulması, dirçəldilməsi və iqtisadiyyat strukturunun yaradılması baxımından iri layihələr həyata keçiriləcəkdir. Xankəndi şəhərinin regionun mərkəzi və ən iri şəhəri olmaq istiqamətində, həmçinin elm, təhsil sənaye mərkəzi kimi inkişaf etdirilməsi sürətləndiriləcəkdir.
Ümumilikdə əminliklə deyə bilərik ki, dövlət başçımızın apardığı çoxşaxəli daxili və xarici siyasət nəticəsində 2026-cı ildə qarşıya qoyulan hədəflər, dövlət büdcəsinin gəlirləri və xərcləri ölkə əhalisinin rifahının yüksəldilməsinə, sosial müdafiəsinin gücləndirilməsinə, sahibkarlığın inkişaf etdirilməsinə, iqtisadiyyatın neftqaz amilindən asılılığının azaldılmasına, yüksək texnologiyaların, o cümlədən rəqəmsal mexanizmlərin daha fəal tətbiqinə, innovativ inkişafın sürətləndirilməsinə, ixrac potensialının artmasına, maliyyə sabitliyinin möhkəmləndirilməsinə və beynəlxalq səviyyədə ölkəmizin imicinin, rəqabət qabiliyyətinin yüksəlməsinə əlavə stimullar verəcəkdir.
ŞƏFA ƏLİYEV,
Sumqayıt Dövlət Universitetinin professoru,
iqtisad elmləri doktoru
Xəbərdən istifadə edərkən istinad etmək vacibdir.
