
Azərbaycanda ölümcül xəstəliklərin çoxalmasına səbəb bir çox ağac növlərinin nəslinin kəsilməsi göstərilir. Vaxtilə Bakı və Bakıətrafı rayonlarda hər addımbaşı yaşıllığa rast gəlmək olurdusa, indi bu yaşıllıqlardan əsər-əlamət qalmayıb. Magistral yolların kənarlarında isə xaricdən gətirilmiş kolların əkilməsinə üstünlük verilib. Bu da insan səhhəti üçün xeyirli deyil.
Mütəxəssislər deyir ki, xaricdən çox bahalı qiymətə alınan kol bitkiləri dekorativ xarakter daşıyır və havaya zəhərli maddələr buraxır. Son illər paytaxtda və mərkəzdən kənarda yaşllıq zolağının azalması iqlimə təsirsiz ötüşməyib. Belə ki, tarixə Badi-səba kimi düşən Bakı indi küləyə də həsrət qalıb. Yaşıllıqların məhv edilməsi iqlimin səhralaşmasına səbəb olub. İqlimin bu cür natarazlaşması səhərlər həddindən artıq isti, gecələr isə soyuqla müşayiət olunur. Təbii ki, havanın belə çirklənməsi insanlar arasında ölümcül xəstəliklərin də sayını artırıb. Həkimlərin həyəcan təbilinə isə hələ ki, heç bir reaksiya verilmir.
Bir müddət öncə Respublikanın baş onkoloqu Azad Kərimli ağacların qırılması ilə bağlı sos siqnalı vermişdi. O, daha çox xərçəng xəstələrinin Bakıda yaşadığını və bunun da əsas səbəbini paytaxtda əhalinin sıxlığı və ekoloji durumun pis olması ilə izah etmişdi. Baş onkoloq onkoloji xəstəliklərin cavanlaşmasını radiasiya faktorunun əsas rol oynadığını demişdi. Hətta Azad Kərimli bir akasiya ağacının 40 kvadratmetr ərazini zərərli maddələrdən təmizlədiyini, lakin indi bu ağacların qırıldığını bildirmişdi.
Ekoloqlar da vəziyyətindən həddindən artıq kəskinləşdiyini deyir. Milli Ekoloji Proqnozlaşdırma Mərkəzinin rəhbəri, ekoloq Telman Zeynalov Modern.az saytına deyib ki, hər iqlimin özünəməxsus ağacları olduğundan xaricdən gətirilən ağaclar Bakıda xəstəliklər yayır.
“İstənilən xarici ağacların üzərində o zonaya aid olan toxumlar gəlir. Onlar burada bizim iqlimə adaptasiya olunub müxtəlif xəstəliklər yayırlar. Bizdə bitən ağacları məhv edirlər. Abşeron yarımadasında püstə, iydə, tut, badam ağacları çox idisə, Samur-Dəvəçi kanalını inşa edəndən sonra bütün bu ağaclar qurudu. Oranın suyu ilə buranın suyu tamam fərqlidir. Akasiya ağacının isə demək olar ki, kökü kəsilib. Bir yerdə yaşıllıq görən kimi orada mülk tikirlər. Türkiyənin Bakıdakı səfirliyinin yerində əvəllər Pioner parkı var idi. Oranı niyə səfirliyinə verdilər axı, boşluq olan yerdə səfirlik tikib, ətrafını yaşıllaşdırsaydılar nə olardı? Gələcək haqqında fikirləşmirik. Paylaya-paylaya gedirik”.
Vaxtilə Bakıda qovaq ağaclarının çox olduğunu deyən ekoloq onların çiçəklərinin buraxdığı pambığa görə məhv edildiyini söylədi.
“Qovaq ağacları havaya pambıq buraxdığından bütün respublika ərazisində onları kəsməyə başladılar. Güya, həmin ağaclar böyüklərdə, eləcə də kişik yaşlı uşaqlarda epidemiya yayır. Eləcə də çinar ağacları. Vaxtilə hər hansı bina və ya abidə tikilərkən onun kənarına mütləq çinar ağacı əkilirdi. Amma indi yerli çinar ağaclarını kəsib Almaniyadan çinar ağacları gətirilir. Bütün bunların hamısı yalnız pul qazanmaq məqsədi daşıyır”.
Hər bir ağacın planlı şəkildə əkilməli olduğunu deyən Telman Zeynalov bildirir ki, hər adama ildə orta hesabla 400 kq oksigen lazımdırsa, indi Bakıda bu qədər oksigen yoxdur. Onun sözlərinə görə, paytaxtdakı oksigen qıtlığının səbəbi ağacların qeyri-planlı şəkildə əkilməsidir. Ekoloq deyir ki, çinar, şam ağaclarının tərkibində “çeçevit” adlı maddə var ki, həmin maddə havada olan bütün zəhərli maddələri tutaraq məhv edir.
”Alimlər hesablayıblar ki, ağcaqayın, yabanı armud və digər bir sıra ağacların yaşıl yarpağının hər kiloqramı 15 nəfər adamı öldürə biləcək benzolu tutub saxlayır. İndi bütün yerli ağaclar qırıldığından havada çirklənmənin səviyyəsi artıb. Havanı təmizləməyin yeganə yolu Bakı meri Hacıabala Abutalıbovu işdən azad etməkdir.
Çünki o fizikdir. Fizika hara, yaşıllıq hara? Onun üçün heç bir fərqi yoxdur, ancaq pul qazansın. Palma ağaclarını gətirib doldurur Bakıya. Onun nə vecinə ki, burda xərçəng xəstəliyi yayılır, əhalinin yarısı qırılır. Odur ki, yeganə çıxış yolu bu sahəni yaxşı bilən insanın vəzifə başına gətirilməsidir”.
Bakıda 1991-ci ildə adambaşına 21,1 kvadratmetr yaşıllıq düşdüyü halda, 16 il sonra- 2007-ci ildə bu rəqəm 6-7 kvadratmetrə qədər azalıb. Bakıda 1920-ci ildən cəmi 3 hektar sahə tutan yaşıllıq 1991-ci ildə ən yüksək həddə çatıb. 1992-ci ildən yaşıllığın həcmi azalmağa başlayıb, 2000-ci ildən isə bütün Bakı şəhərində yaşıllıqların kütləvi şəkildə məhv olunması prosesi vüsət alıb.
Ekoloq Telman Zeynalov deyir ki, xarici ölkələrdə adambaşına düşən yaşıllıq zolağı 50 kvadratmetrdirsə, bu rəqəm Rusiyada 25 kvadratmetrdir.
Azərbaycanda əvvəllər adambaşına düşən yaşıllıq sahəsi 7 kvadratmetr idisə, indi bu rəqəm heç 1 kvadratmetr də deyil. Xüsusilə paytaxtda vəziyyət çox pisdir, ona görə də Bakının havası ən çirkli hava hesab olunur. Mütəxəssisin sözlərinə görə, paytaxtda havanın çirklənmə səviyyəsi bütün normalar üzrə 2-3, hətta 10 dəfə artıqdır. Ümumiyyətlə, şəhərin 3-də bir hissəsi yaşıllıq zolağı olmalıdır. Amma paytaxtın heç 1 faizi də yaşıllıq deyil. Dünya ölkələrinin meqapolislərində standartlar gözlənilir. Standartlara görə, hər adambaşına 25 kvadratmetr yaşıllıq zolağı düşməlidir:
Xəbərdən istifadə edərkən istinad etmək vacibdir.